Egzekucja syjamskiego gejowskiego księcia Rakronnareta (Kraisona): władza i oskarżenie o zdradę

W 1848 roku król Syjamu Rama III skazał na śmierć swojego przyjaciela, księcia Rakronnareta, znanego również jako Kraison. Książę, otwarcie utrzymujący relacje z mężczyznami, został oskarżony o zdradę stanu. Egzekucję przeprowadzono tradycyjną metodą przewidzianą dla osób wysokiej rangi: umieszczono go w aksamitnym worku i zabito na śmierć pałkami.

Pod względem wpływów na dworze książę ustępował jedynie królowi. Jego reputację nadszarpały oskarżenia o korupcję, a także liczne związki z członkami męskiej trupy teatralnej, której był właścicielem. Rakronnaret nie ukrywał swoich relacji z aktorami.

Kluczowe pytanie w tej sprawie dotyczy tego, za co dokładnie został stracony. Nie jest jasne, czy istniał związek między jego życiem seksualnym a oskarżeniem o zdradę polityczną. Nie wiadomo też, czy kara dotyczyła obu tych okoliczności, czy wyłącznie podejrzenia o zdradę.

Pochodzenie i wczesne lata

Książę Rakronnaret urodził się 26 grudnia 1791 roku. Był 33. dzieckiem króla Ramy I, urodzonym z królewskiej żony (konkubiny) Kaeo Noi. Od wczesnych lat interesował się buddyzmem, fascynował się wróżbiarstwem i przyjaźnił się z następcą tronu — przyszłym Ramą III.

W dorosłym życiu Rakronnaret zajmował kilka kluczowych stanowisk na dworze Ramy III. Kierował ministerstwami związanymi z buddyjskim zakonem mniszym i pałacem, a także urzędem nadzorującym południowe regiony kraju. Pełnił również funkcję sędziego z najwyższą władzą w sprawach podlegających tym instytucjom.

Ta pozycja wzmacniała jego wpływy, pomnażała bogactwo i poszerzała sieć powiązań. W latach czterdziestych XIX wieku jego potęga stała się na tyle widoczna, że wśród części dworzan pojawiły się podejrzenia.

Sytuacja zaogniła się ostatecznie, gdy rozeszły się pogłoski o jego ewentualnym spisku z tajnymi stowarzyszeniami i przygotowaniach do zamachu stanu przeciwko królowi. Stosunek Ramy III — wieloletniego przyjaciela i protektora księcia — wyraźnie się ochłodził.

Jak rozpoczęło się śledztwo

Powodem wszczęcia śledztwa był konflikt między dwoma ludźmi zależnymi od Rakronnareta. Jeden z nich oskarżył syna drugiego o kradzież. Oskarżenie było fałszywe, lecz oskarżyciel liczył, że wyrok pozbawi młodzieńca prawa do dziedziczenia stanowiska ojca. Zwolnione miejsce starszego mężczyzny mógłby wówczas zająć sam oskarżyciel.

Wykorzystując swoje bogactwo, przekupił sędziów i członków trupy teatralnej bliskiej księciu i pozostającej pod jego patronatem. Pozwoliło to uzyskać pożądany wyrok sądowy. Apelacja skierowana bezpośrednio do Rakronnareta nie przyniosła rezultatu: książę utrzymał wyrok w mocy.

Następnie ojciec młodzieńca złożył skargę do króla Ramy III. Uzyskane informacje oburzyły króla i nakazał wszczęcie śledztwa. Weryfikacja szybko wykazała, że Rakronnaret rzeczywiście zatwierdził niesprawiedliwą decyzję. Rama III uznał to za zdradę, polecił rozszerzyć śledztwo i sprawdzić inne działania księcia.

Wyniki okazały się dla dworu niespodzianką. Okazało się, że książę nie tylko sam przyjmował łapówki za decyzje sądowe, lecz również pozwalał członkom swojej trupy teatralnej brać pieniądze od obu stron procesu. Wyroki wydawano na korzyść tego, kto zapłacił więcej.

Trupa teatralna księcia i jej rola

Trupa teatralna zajmowała szczególne miejsce w życiu księcia Rakronnareta. Aktorzy uczestniczyli w odtwarzaniu rytuałów monarchicznych. Razem z trupą książę naśladował króla i jego małżonki: kopiował ich maniery i nosił wystawne stroje.

Aktorzy nosili rubinowy jedwab i diamentowe pierścienie, naśladując królewskie małżonki. Do trupy wciągano zarówno arystokratów, jak i ludzi prostego pochodzenia; odmowa mogła skutkować karą.

Syjamski historyk-samouk Kulap opisuje scenę, w której książę zasiada na zdobionym tronie w kształcie lwa, a aktorzy ubrani jak królewskie małżonki ustawiają się przed nim i padają na twarz w geście uwielbienia. W tej „świcie" nie było żadnych kobiet — wszystkie role odgrywali młodzi mężczyźni.

Według Kulapa zachowanie księcia i jego otoczenia z czasem stawało się coraz bardziej prowokacyjne. Książę przestał mieszkać z żonami i dziećmi i wolał spędzać noce w kwaterach aktorów.

Wśród aktorów szczególne miejsce zajmował Ai Huntong, odtwarzający rolę bohatera Inao z popularnej jawajskiej baśni. Innym faworytem był Ai Em, grający księżniczkę Bussabę — ukochaną Inao. Zainteresowanie księcia obejmowało zarówno odtwórców ról męskich, jak i tych, którzy wcielali się w postacie kobiece.

Przesłuchania i zeznania

Król nakazał przesłuchać aktorów. Według wersji oficjalnej zeznali, że razem z księciem praktykowali wzajemną masturbację, unikając penetracji. Kulap jednak pisał, że aktorzy przyznali się do bycia kochankami (pen sawat) księcia Rakronnareta.

Uzupełniał on oficjalne protokoły następująco: „aktorzy potwierdzili, że każdy z nich miał status kochanka księcia". Kulap uściślał przy tym, że pod pojęciem „kochankowie" rozumiał mężczyzn zajmujących pozycję analogiczną do królewskich małżonek. Według jego wersji relacje księcia z aktorami obejmowały nie tylko wzajemną masturbację, lecz również seks analny (len sawat).

W obu wersjach pierwsze pytanie króla podczas rozmowy nie dotyczyło zdrady stanu ani korupcji, lecz zachowań seksualnych księcia. Zapytał: „Jesteś wysoko postawionym lordem. Czy uważasz, że przystoi ci tak się zachowywać [uprawiać seks analny (len sawat)]?" Następnie dodał: „Po drugie, zajmujesz wysokie stanowisko. Dlaczego gromadzisz wokół siebie tylu urzędników? Zamierzasz wszcząć bunt?"

Rakronnaret odpowiedział, że jego życie prywatne nie ma związku z obowiązkami służbowymi. Według niego relacje z mężczyznami nie łamały prawa. Gromadzenie świty wyjaśnił przygotowaniem na okres po śmierci Ramy III. Książę dał też do zrozumienia, że nie zamierza nikomu się podporządkowywać w przyszłości i faktycznie oświadczył, że nie ma zamiaru służyć następnemu monarsze — księciu Mongkutowi, którego uważano za prawdopodobnego następcę tronu.

Ponadto książę wskazał swojego potencjalnego następcę. To ostatecznie przekonało Ramę III, że chodzi o zagrożenie dla jego władzy. Narada z innymi książętami i ministrami potwierdziła te obawy: wszyscy jednogłośnie zalecili karę śmierci jako jedyne możliwe rozwiązanie.

Wyrok i egzekucja

Książę Rakronnaret został uznany winnym kilku zarzutów. Oskarżono go o przywłaszczenie środków z funduszy przeznaczonych na utrzymanie członków rodziny królewskiej, a także darowizn, które miały trafiać do świątyń. Ponadto zarzucono mu wymuszanie łapówek od stron procesów sądowych i osób starających się o szlacheckie stanowiska.

Król potępił księcia za arogancję i niewdzięczność, nazywając go zdrajcą, któremu ufał w najtrudniejszych chwilach. Rama III ubolewał, że wcześniejsze ostrzeżenia o konsekwencjach takiego zachowania pozostały bez odpowiedzi. Wielokrotnie wskazywał księciu, że odmowa życia z żonami szkodzi jego reputacji. Kobiety te regularnie przychodziły do Wielkiego Pałacu i otwarcie skarżyły się, że książę nie dba ani o nie, ani o dzieci. Według ich słów był „do szaleństwa zakochany w swoich aktorach".

Rama III porównał tę sytuację z przykładem jednego z chińskich cesarzy dynastii Qing, znanego z umiłowania opery i bliskości zarówno z mężczyznami, jak i z prostytutkami. Jednocześnie król podkreślił, że świadomie nie zabraniał księciu takiego zachowania, aby nie poniżać go publicznie przed innymi członkami rodziny.

Kroniki zgadzają się co do tego, że monarcha na długo przed otwartym konfliktem wiedział zarówno o preferencjach seksualnych księcia, jak i o jego korupcji:

Wiedziałem o tym od dawna i chciałbym cię powstrzymać, ostrzegając, że takie haniebne zachowanie, jak to demonstrowane przez lorda z Pekinu, jest niedopuszczalne. Chciałbym ci powiedzieć, że wszyscy już o tym wiedzą. Chciałbym cię przestrzec, żebyś tego nie robił. Nie jest to ani cnotliwe, ani wyszukane. Gdybym to jednak zrobił, obawiałem się, że moje ostrzeżenie wycieknie i zhańbi cię przed krewnymi i przyjaciółmi. Poza tym oskarżyłbyś mnie, że celowo cię upokarzam przed bliskimi.

— Król Rama III o zachowaniu księcia Rakronnareta

Król przyznał, że długo nie podejmował działań. Zakończył jednak przemówienie ostrym potępieniem księcia za tworzenie własnego kręgu bliskich współpracowników i jawne pretensje do tronu. Podkreślił, że takiego zachowania, jego zdaniem, „nie zaakceptowałby żaden człowiek, a nawet żadne zwierzę".

W odpowiedzi książę ponownie nalegał, że jego życie prywatne nie kolidowało z pełnieniem obowiązków. Król odrzucił to wyjaśnienie i oświadczył, że postępowanie Rakronnareta rzuca cień nie tylko na niego samego, lecz na całą rodzinę królewską i na panowanie jako takie.

Po tym monarcha pozbawił księcia wszystkich tytułów i skazał go na śmierć. W chwili egzekucji Rakronnaret miał 56 lat.

13 grudnia 1848 roku wyrok wykonano w świątyni Pathum Khongkha, zwanej także Wat Sampheng, w Bangkoku. Zgodnie z tradycyjną metodą egzekucji przewidzianą dla członków rodziny królewskiej księcia umieszczono w aksamitnym worku i bito pałkami z drzewa sandałowego. Był ostatnim członkiem rodziny królewskiej straconym tą metodą. Kulap dodaje, że przed egzekucją książę otrzymał 90 uderzeń biczem.

Stracono również trzech wspólników księcia: sędziego, jego zastępcę i urzędnika ze służby pałacowej. Ścięto im głowy.

Kto i jak przepisywał historię Rakronnareta

Rozpatrując sprawę Rakronnareta, należy wziąć pod uwagę możliwy wpływ cenzury na zachowane źródła. Opis tego epizodu znajduje się w czterech dokumentach, lecz opublikowano tylko trzy.

Najobszerniejsze sprawozdanie nigdy nie zostało opublikowane. Sporządził je syn urzędnika, który prowadził śledztwo. Na polecenie króla Chulalongkorna, panującego w latach 1868–1910, przygotował on kroniki czterech pierwszych panowań dynastii Chakri. Trzecia część, poświęcona panowaniu Ramy III, ukazała się jednak dopiero w 1934 roku — ponad 60 lat później. Opóźnienie tłumaczono obawą przed urażeniem wciąż żyjących krewnych księcia Rakronnareta.

Rodzina królewska starała się chronić reputację dynastii. Można zatem przypuszczać, że rękopis oryginalny i jego wersja opublikowana różnią się. Skali tych zmian nie da się ustalić: oryginał pozostaje niedostępny.

Trzecie źródło należało do obcokrajowca. W 1869 roku amerykański misjonarz Samuel Smith opublikował artykuł, w którym pisał o wybitnej wiedzy księcia w zakresie tradycji buddyjskiej, bramińskiej i astronomicznej. Jednocześnie twierdził, że Rakronnaret wykorzystywał stanowisko do umacniania osobistej władzy i powiększania majątku. O relacjach seksualnych księcia Smith nie wspomniał — prawdopodobnie z braku informacji lub celowo.

Czwarte źródło pojawiło się w 1900 roku w czasopiśmie Sayam Praphet. Była to wersja sprawy przygotowana przez dziennikarza K.S.R. Kulapa. Jego tekst był dłuższy i bogatszy treściowo od wersji oficjalnej. Możliwe, że Kulap miał dostęp do oryginalnego rękopisu.

Kulap Kritsananon (1834–1921) odebrał wykształcenie porównywalne z przygotowaniem wysoko postawionych książąt. Jednak jego plebejskie pochodzenie i reputacja parweniusza nie pozwoliły mu wejść w kręgi dworskie. Przy tym prowadził styl życia typowy dla elity: miał 12 żon i 16 dzieci.

Zainteresowanie historią skłoniło Kulapa do podważania monopolu rodziny królewskiej na interpretację przeszłości Syjamu. W 1897 roku założył Sayam Praphet, w którym publikował własne badania. Jego eseje wywoływały kontrowersje, zwłaszcza wśród królewskich elit. Kulap często włączał do tekstów spekulacje i interpretacje, nie oddzielając ich od oficjalnych informacji.

Dostęp do królewskich rękopisów uzyskał, jak się wydaje, przypadkowo. Podczas budowy nowego pałacu Ramy V teksty tymczasowo przechowywano w rezydencji jednego z książąt. Książę Bodin zezwolił Kulapowi na ograniczony dostęp do biblioteki pod warunkiem, że książek nie wolno kopiować. Kulap przekonał go jednak, by pozwolił mu zabierać po jedną książkę na noc z obowiązkiem zwrotu rano. Następnie wynajął pomocników, którzy przepisywali teksty nocami. W ciągu roku udało mu się zgromadzić znaczną kolekcję materiałów.

Badacze przypuszczają, że Kulap mógł celowo zmieniać publikowane wersje rękopisów, aby zmylić władze. Prawdopodobnie chciał stworzyć wrażenie, że korzysta z innych źródeł, zmniejszając tym samym ryzyko kary za kopiowanie królewskich tekstów.

Na ile relacja Kulapa o zbrodniach księcia Rakronnareta odpowiada oryginałowi, trudno stwierdzić. Nie wiadomo też, w jakim stopniu tekst został zniekształcony w celach maskujących. Jego wersja zgadza się z oficjalnymi relacjami w kwestiach kluczowych, różni się jednak w szczegółach.

Spory wokół sprawy Rakronnareta

Książę Rakronnaret przeszedł do historii jako postać w centrum sprawy, w której splotły się ambicje polityczne, korupcja, relacje homoseksualne i naruszenie norm społecznych. Badacze jego losów opierają się głównie na oficjalnych, zredagowanych zapisach, sporządzonych przez syna urzędnika. Dokumenty te opisują panowanie Ramy III, lecz koncentrują się przede wszystkim na politycznych przyczynach egzekucji. Życie prywatne księcia jest w nich poruszane jedynie mimochodem i zazwyczaj nie jest bezpośrednio wiązane z oskarżeniem o zdradę stanu.

Egzekucję Rakronnareta najczęściej tłumaczy się jego ambicjami, korupcją i „niestosownym zachowaniem". Pozostaje jednak niejasne, czy którakolwiek z tych okoliczności sama w sobie była wystarczająco poważna, by uzasadnić tak surową karę. Wiadomo, że Rama III od dawna wiedział o wykroczeniach księcia, ale nie podejmował zdecydowanych kroków.

Rakronnaret dążył do zostania następcą króla. Rama III jednak nie wyznaczył następcy i utrzymywał niejasność. Choć konkretne imię nie padło, jego sympatie najwyraźniej skłaniały się ku księciu Mongkutowi, który w tym czasie był mnichem. Zamiast statusu następcy Rakronnaret otrzymał wysokie stanowisko i szerokie uprawnienia. Wykorzystał je we własnym interesie: uprawiał korupcję, wydawał niesprawiedliwe wyroki i próbował umocnić swoje pretensje do tronu.

Gdy król poznał skalę nadużyć, sprawa nabrała innego charakteru. Oprócz korupcji księciu zarzucano zaniedbywanie żon i konkubin na rzecz towarzystwa aktorów. W połączeniu z roszczeniami do tronu stało się to częścią oskarżeń o zdradę, które zakończyły się egzekucją.

Niektórzy badacze uważają, że decydujące nie było samo zachowanie seksualne księcia, lecz naruszenie ważnej normy syjamskiego społeczeństwa. Więzy rodzinne miały wagę polityczną, a odmowa Rakronnareta utrzymywania relacji z żonami była postrzegana jako wyzwanie rzucone ustalonemu porządkowi.

Więzy rodzinne jako podstawa legitymizacji

W Syjamie więzy rodzinne miały znaczenie polityczne. Żony i konkubiny władców symbolizowały lojalność nie tylko wobec męża, lecz także wobec jego władzy, a małżeństwa wzmacniały więzi między elitami. Szlachta postępowała według tych samych reguł: wpływowe rody łączyły się poprzez pokrewieństwo i sojusze małżeńskie. Odejście Rakronnareta od tej normy podważało jego polityczną legitymizację.

Historyk Pramin Hruathong, analizując trzy źródła, pisał, że ani korupcja, ani relacje księcia z mężczyznami same w sobie nie mogły prowadzić do wyroku śmierci. Korupcja była wśród szlachty zjawiskiem powszechnym, a życie prywatne Rakronnareta, choć omawiane, nie było uznawane za zupełnie wyjątkowe. Miał ośmioro dzieci i wypełnił swój obowiązek wobec rodziny, zanim zerwał relacje z żonami.

Preferencje księcia nie były tajemnicą ani dla króla, ani dla dworu. Jednak jego demonstracyjne zachowanie, przekraczające przyjęte granice, mogło wywoływać irytację. Mimo to Pramin uważa, że kluczową przyczyną egzekucji były polityczne ambicje Rakronnareta i jego dążenie do władzy. Książę szukał poparcia wśród szlachty, członków rodziny królewskiej i wojskowych, co postrzegano jako poważne zagrożenie dla Ramy III.

Seksualność a oskarżenie o zdradę

Badaczka Tamara Loos uważa natomiast, że związku między seksualnością Rakronnareta a oskarżeniem o zdradę stanu nie można bagatelizować. Dowodów na to, że jego preferencje były decydującym czynnikiem egzekucji, brak. Jednak zdaniem Loos temat ten jest istotny właśnie dlatego, że pojawia się regularnie zarówno w źródłach pierwotnych, jak i wtórnych.

W ówczesnym Syjamie prawodawstwo ściśle kontrolowało życie seksualne kobiet z elit, natomiast dla mężczyzn wysokiego statusu przepisy były mniej precyzyjne. Władza i pozycja szlachcica w dużej mierze zależały od jego zdolności do zawierania małżeństw z córkami wpływowych rodzin. Rakronnaret złamał tę logikę: odsunął się od żon i dzieci i utworzył męski „harem". Tym samym zniszczył małżeńsko-polityczne więzi, na których opierało się wsparcie protektorów. Według źródeł książę nie pamiętał nawet imion wszystkich swoich dzieci.

Sojusz małżeński wymagał nie tylko formalnego zawarcia, lecz i ciągłej uwagi. Rakronnaret zaniedbał ten obowiązek i skupił się na aktorach swojej trupy. Kulap pisze, że aktorzy księcia wykorzystywali swoją pozycję, brali łapówki i grozili powodowi, jeśli odmawiał zapłaty.

Za każdym razem, gdy aktorzy mieli sprawy sądowe, wyruszali łodzią ze złotym dachem, obsługiwaną przez co najmniej 25 wioślarzy… Gdy wiejscy chłopi i rolnicy lub chińscy kupcy widzieli tę trupę, bali się jej jak demonów. Lecz ci aktorzy-demony nie jedli mięsa zwierząt — żywili się wyłącznie łapówkami.

— Kulap Kritsananon o trupie księcia Rakronnareta

Zdaniem Tamary Loos oskarżenie o zdradę dotyczyło nie tylko polityki, lecz również podważania norm społecznych. Przekierowanie uwagi i bogactw na artystów postrzegano jako rozrzutność i zagrożenie dla istniejącego porządku.

W tym okresie mężczyźni mogli utrzymywać relacje z partnerami dowolnej płci, lecz zazwyczaj w ramach określonej hierarchii: starszy mężczyzna wyższej rangi zajmował rolę aktywną, a młodszy lub o niższym statusie — bierną. Takie relacje z reguły współistniały z małżeństwami heteroseksualnymi.

Kulap i dokumenty oficjalne przytaczają wezwanie króla do przestrzegania norm: „nie dawaj ludziom powodów do oczerniania cię, nie hańb swojego imienia w królestwie tym, że nie żyjesz ze swoimi dziećmi i żonami".

Rakronnaret naruszył ten system. Otwarcie preferował mężczyzn i odmówił życia z żonami i dziećmi. Jednym z jego kochanków był aktor grający bohaterską postać Inao — symbol tradycyjnej męskiej tożsamości.

Jednocześnie brak wiarygodnych źródeł, w tym wątpliwy status pism Kulapa, nie pozwala na jednoznaczny wniosek co do przyczyn egzekucji. Mimo to sprawa Rakronnareta pozostaje unikalna jako wczesny i — najprawdopodobniej — pierwszy udokumentowany epizod w queerowej historii Tajlandii.

P.S. Rezydencja księcia Rakronnareta została zburzona. Dziś teren, na którym stała, wchodzi w skład parku Saranrom.

Ród Rakronnareta i jego potomkowie

Kraison został założycielem rodu Phuengbun, oficjalnie uznanego za panowania króla Ramy VI. W odróżnieniu od wielu innych rodów, jego nazwa nie pochodzi od osobistego imienia założyciela. Kraison miał kilka żon, ale ich imiona się nie zachowały. Miał 11 dzieci. Wśród jego znanych potomków są marszałek polny Chaophraya Ram Rakhop i generał dywizji Phraya Anurit Thewa.

Subskrybuj nasz kanał na Telegramie (po rosyjsku): Urania. Dzięki Telegram Premium możesz tłumaczyć posty bezpośrednio w aplikacji. Bez niego wiele postów zawiera linki do naszej strony, gdzie można zmienić język — większość nowych artykułów ukazuje się od razu w kilku językach.