Historia i polemika wokół wojskowej jednostki LGBT TQILA podczas wojny z ISIS w Syrii

W 2017 roku międzynarodowa grupa ochotników, walczących po stronie Syryjskich Sił Demokratycznych przeciwko ISIS na północy Syrii, ogłosiła utworzenie pierwszej w historii wojskowej jednostki LGBT. Otrzymała nazwę „Queer Insurrection and Liberation Army" (TQILA) i została sformowana w ramach Międzynarodowych Rewolucyjnych Ludowych Sił Partyzanckich (IRPGF).

Inicjatywa przyciągnęła międzynarodową uwagę i wywołała skrajnie rozbieżne reakcje. Jedni przyjęli ją z entuzjazmem, inni z krytyką i sceptycyzmem.

Przed wybuchem wojny domowej w 2011 roku stosunki jednopłciowe w Syrii były formalnie zakazane i mogły być karane pozbawieniem wolności na okres do trzech lat. W praktyce prawo to stosowano niekonsekwentnie, a przedstawiciele społeczności LGBT z reguły starali się pozostawać niezauważeni. Kultura queer istniała głównie w ukrytych formach. W dużych miastach, w tym w Damaszku i Aleppo, funkcjonowały gay-friendly bary i gejowskie łaźnie (hammamy).

Wojna domowa i wzrost potęgi ISIS

Po powstaniu przeciwko reżimowi Baszara al-Asada w 2011 roku sytuacja zmieniła się radykalnie. Protesty szybko przerodziły się w wojnę domową, a do 2014 roku konflikt skomplikował się dodatkowo pojawieniem się ISIS na terytorium Syrii.

Dążąc do narzucenia surowej wersji rządów szariatu, ISIS rozpętało szczególnie brutalne represje wobec osób LGBT. Na kontrolowanych przez siebie terytoriach homoseksualność karano śmiercią. Egzekucje często przeprowadzano publicznie i demonstracyjnie, aby zastraszyć miejscową ludność.

Osoby podejrzewane o przynależność do społeczności LGBT członkowie ISIS nierzadko sprawdzali, przeszukując ich telefony i listy kontaktów w celu zidentyfikowania kolejnych domniemanych gejów.

Jedną z najbardziej znanych metod egzekucji było zrzucanie skazanych z dachów budynków na oczach tłumu. Jeśli osoba przeżyła upadek, była następnie kamienowana na śmierć.

Do 2017 roku wojna w Syrii osiągnęła skrajny stopień okrucieństwa. Na tym tle wielu zagranicznych ochotników dołączyło do walki z ISIS po stronie kurdyjskich formacji zbrojnych.

Siły kurdyjskie i autonomiczny region Rożawa

Kurdowie w Syrii stanowią znaczącą mniejszość i żyją głównie na północnym wschodzie kraju. Przed wojną ich prawa były nierzadko ograniczane. Z chwilą wybuchu konfliktu wspólnoty kurdyjskie zaczęły odgrywać bardziej widoczną rolę w walce o autonomię i obronę swoich terytoriów.

Rożawa, co po kurdyjsku oznacza „Zachód", to autonomiczny region na północnym wschodzie Syrii, proklamowany przez Kurdów w 2012 roku. Oficjalnie nosi nazwę Autonomiczna Administracja Północnej i Wschodniej Syrii. W jego ramach deklarowane są zasady demokracji bezpośredniej, libertariańskiej decentralizacji i równości płci.

W czasie wojny domowej region występował jako trzecia siła, próbując zachować niezależność zarówno wobec rządu syryjskiego, jak i opozycji islamistycznej.

Syryjskie Siły Demokratyczne (SDF) to koalicja zbrojna utworzona w 2015 roku pod przywództwem kurdyjskich Powszechnych Jednostek Ochrony (YPG) i Kobiecych Jednostek Ochrony (YPJ). W jej szeregach znajdują się przedstawiciele różnych grup etnicznych i wyznaniowych, w tym Arabowie, Asyryjczycy i chrześcijanie. Głównym zadaniem koalicji jest walka z ISIS i obrona autonomicznych terytoriów Rożawy.

W kurdyjskich formacjach zbrojnych deklarowana jest równość mężczyzn i kobiet. Kobiety uczestniczą w działaniach bojowych, zajmują stanowiska dowódcze i służą również w odrębnych oddziałach kobiecych, w tym w YPJ.

Powstanie „gejowskich bojowników" TQILA

W marcu 2017 roku w Rożawie sformowano batalion pod nazwą Międzynarodowe Rewolucyjne Ludowe Siły Partyzanckie — IRPGF. Grupa posługiwała się różową flagą z symbolem AK-47 i deklarowała, że inspiruje się przykładem zagranicznych ochotników z czasów hiszpańskiej wojny domowej. Głównym zadaniem IRPGF było wspieranie sił kurdyjskich w walce z ISIS.

Utworzenie batalionu zbiegło się z przygotowaniami do dużej ofensywy, zakończonej wyzwoleniem Rakki w czerwcu 2017 roku. Operacja została przeprowadzona przy wsparciu koalicji pod przewodnictwem Stanów Zjednoczonych.

W lipcu 2017 roku w ramach IRPGF ogłoszono utworzenie jednostki „Queer Insurrection and Liberation Army" — TQILA. Nazwa czytana była jako „Tekila". W oświadczeniu opublikowanym w mediach społecznościowych uczestnicy podali, że ich celem jest walka o zniesienie binarności płciowej, promowanie rewolucji kobiecej oraz poszerzanie wolności płciowej i seksualnej.

Według uczestników TQILA była odpowiedzią na brutalne ataki ISIS na społeczność queer na całym świecie. Oświadczyli, że nie mogą biernie przyglądać się prześladowaniom i zabójstwom ludzi pod pretekstem, iż ich orientacja jest rzekomo „nienormalna" lub „nienaturalna".

Pomimo publicznych oświadczeń i kilku fotografii z Rakki o faktycznej działalności TQILA wiadomo niewiele. Nie są znane ani liczebność jednostki, ani udział jej członków identyfikujących się jako osoby LGBT.

Przedstawiciel grupy, Heval Rojhilat, w wywiadzie dla Newsweeka w 2017 roku odmówił podania dokładnej liczby bojowników, powołując się na względy bezpieczeństwa.

Reakcje sojuszników i wewnętrzne rozbieżności

Utworzenie jednostki LGBT wywołało niejednoznaczne reakcje, w tym wśród sojuszników. YPG i arabsko-kurdyjska koalicja SDF wyraziły niezadowolenie.

Nie było jasne, w jakim stopniu TQILA brała udział w działaniach bojowych, zwłaszcza w operacji wyzwolenia Rakki, ówczesnej stolicy ISIS.

Według doniesień medialnych SDF miały odsunąć od udziału w ofensywie nie tylko TQILA, ale i samą IRPGF. Na potwierdzenie przytaczano tweet przedstawiciela SDF: „IRPGF zostały wyrzucone z Rakki wczoraj i mamy nadzieję, że wkrótce opuszczą też Rożawę. Potrzebujemy mniej pustej propagandy, a więcej prawdziwej walki". Tweet ten został później usunięty.

Następnie przedstawiciele SDF oficjalnie zaprzeczyli zarówno powiązaniom z tymi grupami, jak i samemu faktowi ich istnienia. Szef ds. komunikacji SDF Mustafa Bali oświadczył: „W składzie SDF nie ma jednostek o takiej strukturze". W odpowiedzi IRPGF podkreśliła, że działa niezależnie, może tworzyć własne podgrupy i nie potrzebuje na to niczyjego zezwolenia.

Anonimowa kurdyjska aktywistka queer z Rożawy w wywiadzie dla portugalskiego magazynu Mapa w 2024 roku uściśliła, że znana fotografia prawdopodobnie była częścią akcji flashmobowej.

Krytyka ze strony naukowców i aktywistów

W Al Jazeera ukazał się tekst syryjsko-palestyńskiej badaczki i aktywistki Razan Ghazzawi, w którym ostro krytykowała samą ideę takiego batalionu. Z pozycji dekolonialnych Ghazzawi twierdziła, że tego typu inicjatywy, w tym tak zwane „rewolucje płciowe i seksualne", wymazują inne formy oporu i zniekształcają obraz walki w Syrii.

Pisała również, że udział cudzoziemców w TQILA zamienia konflikt zbrojny w zromantyzowaną przygodę i spycha na margines głosy miejscowej ludności. Ponadto Ghazzawi określała siły kurdyjskie wspierające takie jednostki mianem struktury autorytarnej.

Jej stanowisko wsparły słowa Ziyi Gorani, trans kobiety kurdyjskiego pochodzenia, przytoczone w tym samym artykule:

Nie wiemy, kto dokładnie należy do tej grupy [TQILA] i nie wiadomo, czy jej członkowie są Kurdami czy Syryjczykami. To jedynie grupa międzynarodowych bojowników z YPG, którzy próbują stworzyć iluzję, że osoby LGBT mogą spokojnie żyć w Rożawie bez strachu przed dyskryminacją. Ale to kłamstwo. Rzeczywistość jest daleka od tego, co próbują pokazać.

— Ziya Gorani

W odpowiedzi kurdyjski badacz i aktywista Hakan Sandal opublikował artykuł, w którym o kolonializm oskarżył samą Ghazzawi. Jego zdaniem jej analiza, przedstawiająca TQILA jako zjawisko kolonialne, w istocie odtwarza tureckie i arabskie ramy kolonialne i czyni niewidzialną historię kurdyjskiego oporu oraz doświadczenie ucisku ze strony czterech różnych państw.

Sandal pisał:

Gdy mowa o kurdyjskiej walce w Syrii, artykuł odtwarza kolonialne ramy, czyniąc niewidzialną historię oporu Kurdów, ich pamięć o kolonializmie i doświadczenie ucisku ze strony czterech różnych państw. Krytyka Ghazzawi nie jest wymierzona jedynie w kolonialne/białe zawłaszczenie walki queer, ale i w walkę kurdyjską w Syrii. Ostry zwrot autorki od dekolonizującej perspektywy queer ku narracji anty-rożawskiej czyni intencję artykułu dwuznaczną. Zamiast podważać kolonialną formę wiedzy krytykowaną w artykule, autorka kieruje kolonialny wzrok na Kurdów. W rezultacie sam artykuł, niestety, staje się typową anty-rożawską interpretacją, ukrytą pod pozorem dobrze uargumentowanego dekolonialnego tekstu queer.

— Hakan Sandal

Zdaniem Sandala podejście Ghazzawi koresponduje z retoryką państwa tureckiego, które historycznie wspierało kolonialną dominację nad Kurdami i przeciwdziałało zmianie status quo w Syrii.

Sandal podkreślał również, że ani kurdyjscy, ani międzynarodowi aktywiści nigdy nie twierdzili, jakoby Rożawa była rajem dla osób LGBT:

My, jako kurdyjscy aktywiści LGBT, rozumiemy rzeczywistość naszych społeczeństw i pracujemy nad stworzeniem przestrzeni dla naszego istnienia. Jednocześnie dyskurs wokół TQILA i IRPGF musi pozostać przedmiotem krytycznej analizy, ale z uwzględnieniem historycznego kontekstu różnych form walki.

— Hakan Sandal

Rozwiązanie IRPGF i znaczenie TQILA

24 września 2018 roku IRPGF oficjalnie ogłosiła samorozwiązanie. Wraz z nią przestała istnieć TQILA.

Możliwe, że TQILA stanowiła element strategii medialnej IRPGF, obliczonej na przyciągnięcie międzynarodowej uwagi do walki sił kurdyjskich z ISIS.

Jednocześnie rozwinięcie flagi LGBT w Rakce podczas działań bojowych stało się wymownym symbolem solidarności nawet w ekstremalnych warunkach.

Można przypuszczać, że zarówno w szeregach SDF, jak i w IRPGF znajdowały się osoby LGBT. Niektórzy zagraniczni ochotnicy otwarcie mówili o swojej orientacji i pisali o tym w mediach społecznościowych.

Wśród kurdyjskich bojowników prawdopodobnie również były osoby LGBT, lecz niższy poziom akceptacji w lokalnym społeczeństwie ograniczał możliwość otwartego wyrażania swojej tożsamości.

Rożawa, mimo trwającego konfliktu, wykazywała — i nadal wykazuje — względnie bardziej otwartą postawę wobec społeczności LGBT niż ISIS, opozycja islamistyczna i siły reżimu Asada. Na przykład tymczasowa konstytucja regionu nie wspomina o orientacji seksualnej i nie przewiduje odrębnej kary z tego tytułu.

Subskrybuj nasz kanał na Telegramie (po rosyjsku): Urania. Dzięki Telegram Premium możesz tłumaczyć posty bezpośrednio w aplikacji. Bez niego wiele postów zawiera linki do naszej strony, gdzie można zmienić język — większość nowych artykułów ukazuje się od razu w kilku językach.